باستان گرايي

باستان گرايي يكي از مسائل هم در تاريخ انديشه ايرانيان در دو سده اخير از اهميت به سزايي برخوردار است و در جنبه‏هاي فرهنگي ، ادبي و حتي سياسي نمود پيدا كرده است . باستان گرايي در پي آن است تا با احياء و تجديد حيات سنتها و عقايد كهن و باستاني ، نظم جديدي را در تفكر اجتماعي ، فرهنگي و سياسي باز توليد نمايد و زير ساختهاي فرهنگي و اجتماعي نويني را بر پايه سنتهاي كهن بنا نهد . و با ايجاد تضاد بين دو دوره تاريخي ايران يعني ايران قبل از اسلام و ايران دوره اسلامي ،‌اسلام و تعاليم آن را به عنوان عامل عقب ماندگي ايرانيان معرفي مي‏نمايد.

محدوده اين پژوهش از آغاز حكومت ناصرالدين شاه يعني از اولين زمانيكه زمزمه‏هاي باستان گرايي شروع گرديده تا پايان دوره رضا شاه را شامل مي‏گردد كه از مهمترين مراحل باستان گرايي محسوب مي‏شود.

باستان گرايي به عنوان يك پديدة فكري ، فرهنگي و سياسي از عوامل متعدد داخلي و خارجي سرچشمه مي‏گيرد كه مهمترين آنها پي جويي علت عقب ماندگي ايران توسط برخي روشنفكران و تأثيرات غرب و تحولات تاريخي آن از قبيل رنسانس و نگرش متفكران و نويسندگان غربي و همچنين تأثيرات شرق شناسي كه جدا از نگرش غرب نبود و نيز ناسيوناليسم كه جرياني از آن پايه‏هاي هويت ايراني را بر مبناي فرهنگ و آداب و تاريخ باستاني ايران نهاد.

باستان گرايي در سير خود ابتدا به صورت سره نويسي و عدم استفاده از كلمات غير فارسي در آثار برخي از نويسندگان و شاعران نمود پيدا كرد و بعد از انقلاب مشروطه و در آستانه جنگ جهاني اول بنا به علل اجتماعي و سياسي تبديل به ايده و جريان فكري عمومي و همه گير گرديد.

رضا شاه با تكيه بر اين شعارهاي باستان گرايانه و ناسيوناليستي توانست اين جريان فكري را در خدمت حكومت خويش قرار دهد و در اين راستا دست به اقداماتي زد.

جريان باستان گرايي در نهايت به علت نديده گرفتن نهادها و فرهنگ ريشه دار مذهبي و سنتي با شكست رو به رو گرديد و بطلان اين افكار معلوم گرديد. اما آنچه كه بايد مورد توجه قرار گيرد توجه متناسب و همگام به عناصر سازنده فرهنگ ايراني كه عبارت باشد از فرهنگ ايراني ، فرهنگ اسلامي و فرهنگ جهاني كه در قرون اخير با آن مواجه شده‏ايم.