درس بيست و هفتم و درس بيست و هشتم


درس بيست و هفتم
نقش نما

توجه دقيق به نشانه ها و نقش نماها، نقش هاي كلمه ي گروههاي اسمي را براي ما مشخص مي كند. به جمله زير توجه كنيد:
آي علي ! درست را ازمعلمت پرسيدي؟
وجود واژه «آي» نشانه منادا بودن «علي» است. و وجود «را» نشانه ي مفعول بودن «درس» و وجود «از» نشانه ي متمم بودن «معلّم» است.
اين گونه واژه ها را نقش نما مي گويند.



  انواع نقش نماها

1 – را : پس از مفعول مي آيد و نقش نماي مفعول است.
2 – نقش نماي اضافه : «-ِ» اين نشانه بعد از اسم مي آيد و كلمه بعد از آن مضاف اليه يا صفت است.
3 – حرف اضافه ي : از ، به ، با ، در، بر، براي ، مانند ... » نشانه متمم است. 4 – حرف ربط (پيوند) : پيوندهاي وابسته ساز ، كه ،تا ، چون ، زيرا، اگر ، با اين كه ...
پيوندهاي هم پايه ساز : «و ، اما، ولي ، يا ....»
5 – نشانه ي ندا : «آي ، اي، يا » اي خدا‌، اي رضا و مصوت را «اَ» در پايان برخي اسم ها مانند خدايا، سعديا
دو جمله را كه با پيوند هم پايه ساز به هم بپيوندند ، جمله هاي هم پايه مي گويند. هوا سرد بود و برف نرمك نرمك مي باريد.
  



  بياموزيم : حذف فعل تكراري :

آوردن در فعل مشابه در يك جمله ي مركب «حشو» و زايد است و بكار بردن آن توصيه نمي شود ، بهتر است از تكرار فعل هاي مشابه بپرهيزيم . در كتابخانه هم دانش آموزان سال اول مطالعه مي كردند و هم دانش آموزان سال دوم (مطالعه مي كردند) كه فعل لازم نيست . جمله را به ترتيب زير هم مي توان نوشت : (با يك فعل) در كتابخانه هم دانش آموزان سال اول و همه دانش آموزان سال دوم مطالعه مي كردند.
اكنون به دو مثال زير توجه كنيد (مطابقت نهاد و شناسه)
الف – هم آنان درباره مطبوعات مقاله نوشتند هم ما نوشتيم
ب – همه آنان درباره مطبوعات مقاله نوشتند همه ما
جمله ي «الف» درست تر است. زيرا كلمات «آنان» و «ما» كه نهاد هستند هر يك با فعل مناسب خود يعني «نوشتند» و «نوشتيم» آمده اند، و در واقع نهاد شناسه بايد مطابقت كنند. در جمله دوم نهاد دوم (ما) با فعل (نوشتند) مطابقت ندارد.
  



  خود آزمايي درست بيست و هفتم :



  1 – حروف ربط (پيوندها ) وابسته ساز و هم پايه ساز را در نوشته هاي زير مشخص كنيد.

{ و = وابسته ساز / ه چ هم پايه ساز}
سعدي ، اگر به درگاه بزرگان مي رفت ، غالباً براي آن مي رفت كه مگر ستمكاري را از تعدي به مظلومي باز دارد يا چاره اي براي بي چاره اي بجويد.
سعدي نويسنده است و شاعر اما در نويسندگي، شهرتش بيشتر به سبب گلستان است. در صورتي كه به جز آن كتاب هاي ديگري نيز دارد. با آن كه بيشتر عمر ملك الشعراي بهار در مطالعات ادبي گذشت، از توجه به آزادي و آزادي خواهي لحظه اي غافل نبود.
 



  2 – جاهاي خالي زير با نقش نماي مناسب پر كنيد:

اولين روزي كه (به) ديدن دوستم رفتم. او را (در) مزرعه سرگرم كار ديدم.
فردوسي سي سال از عمر گران بهاي خود (را) صرف سرودن شاهنامه كرد
علاقه دهخدا امثال و حكم فارسي (را) در چهار جلد نوشت
نهاد كلمه (يا) گروهي از كلمات است (كه) درباره آن خبر مي دهيم 
 



  3- واژه هاي «برادر» ، «ايران»، «فردوسي» «ادبيات» را با نقش نماهاي (را ، كسره ، حرف اضافه و حرف ندا) در جمله هاي جداگانه بكار ببريد و مفعول ، مضاف اليه ، متمم و منادا بسازيد.

«برادر» در كتاب درسي به عنوان مثال آمده است.
ايران -> اي ايران . هميشه آباد باشي . ايران = منادا
ما مردم به ايران آباد افتخار مي كنيم. ايران = متمم
ما دوستداران ايران هستيم . ايران = مضاف اليه
ايران را آباد كنيم. ايران = مفعول 
 



 

درس بيست و هشتم 
خلاصه نويسي



  1 – پرسش هاي از متن :
1. يكي از راههاي تمرين نگارش ........ است.

خلاصه نويسي  



  2. روش هاي خلاصه نويسي را بنويسيد.

الف) با همان سبك و سياق نويسنده به اين روش كه زير قسمتهاي اصلي خط مي كشيم و متن را با حذف برخي نكات كوتاه مي كنيم.
ب) بدون رعايت سبك و سياق نويسنده بدينگونه كه پس از خواندن هر بخش از متن يا كل آن، خلاصه و حاصل دوستان را به قلم خود مي نويسيم. 
 



  بياموزيم – نشانه هاي خطي 
نشانه هاي خط فارسي را در نمونه هاي زير بياييد.

او معني كلمه در «حَكَم» را نمي دانست . به آن جا فُنَيْطََره مي گويند. او مال انديش است. براي اداي دين بايد جدي باشيم. 
عرفاً چنين عمل مي كنند. بعبارة اُخري . بنّا را ديدم.
استفاده از اين نشانه ها محدود است. زيرا در خط فارسي كلمات حركت گذاري نمي شوند. در املاي كلمات از ميان نشانه هاي نه گانه بالا، مد، تشديد و تنوين نصبّ بيشتر كاربرد دارند.
تنوين رفع و جر تنها در تركيب هاي عربي رايج در فارسي بكار مي رود. از بقيه نشانه ها در مواردي استفاده مي كنيم كه رعايت نكردن آنها موجب ابهام و بد فهمي شود. 
 



  خود آزمايي درست بيست و هشتم : 
1 – با حذف مترادف ها، جملات معترضه و بكارگيري كلمه به جاي عبارت، جمله هاي زير را كوتاهتر كنيد بطوري كه مفهوم اصلي حفظ شود.

هر كه در كارهاي بزرگ و با خردمندان و عقلا مشورت و هم انديشي كند در واقع شريك عقل و انديشه ي آنها مي شود.
هر كه در كارهاي بزرگ با خرمندان مشورت مي كند در واقع شريك عقل آنها مي شود.
 



  2 – دانشمند واقعي كسي است كه در تحصيل علم و ادب معلومات با رويش درست قدم بردارد و آن را بكار ببرد. نه آن كه زياد كتاب خوانده و يا بيشتر معلومات داشته باشد.

خرد چون جراغي است كه انسان را به راه راست رهنمون مي شود كساني كه از آن بهره نمي گيرند از اين كه در راه زندگي چراغي در دست داشته باشند، خودداري مي كنند

آزمون زبان فارسي نوبت دوم – نمونه شماره 2 (بدون پاسخ)



  الف) زبان شناسي : 
1 – گويش (يكي از اشكال زبان) را تعريف كنيد؟



  2 – به صورت هاي نظير «به باغ اندرون» و شنيدستم در كدام شاخه هاي زبان شناسي مورد مطالعه قرار مي گيرد؟



  3 – در زبان شناس همگاني، زبان را در درجه اول به قصد .... مطالعه مي كنند؟



  4 – رابطه معنايي « چنار درخت» ، «دانش و علم» و «آفتاب و سايه» را بيان كنيد.



  5 – سطوح زبان شناسي را نام ببريد.



  ب) دستور زبان :
1 – انواع اسم هاي زير را از لحاظ ساختمان مشخص كنيد

الف) ترشي 
ب) چهل چراغ 
ج) زرافه 
د) زاغچه
  



  2 – از مصدر «شناختن» موارد زير را بسازيد :

الف) مضارع التزامي
ب) ماضي نقلي 
ج) آينده 
د) صفعت مفعولي 
 



  3 – در نوشته هاي زير واپسين را با پيكان به هسته متصل كنيد و نوع آنها را بنويسيد.

هر انسان نيز مادام كه به يك سلسله ارزش ها و بينش ها معتقد و دل بسته باشد. لباس مناسب با آن ارزش ها را از تن به در نخواهد كرد.  



  4 – براي جدول زير يك گروه اسمي بنويسيد .

وابستههستهوابسته
صفت تعجبياسم صفت بياني
....................
 


  5 – در دو جمله بنويسيد كه «چه» در يكي صفت پرسشي و در ديگري ضمير پرسشي باشد.



  6 – در صورت امكان ضمير مشترك را به ضمير شخص و ضمير شخصي را به ضمير مشترك تبديل كنيد.

الف) خودش اين حرف را زد 
ب) شما داستان را براي احمد تعريف كرديد 
 



  7 – نوع قيدها در متن زير را مشخص كنيد؟

آن هم ابداً به روي بزرگوار خود نياورده از چپ و راست سمبل هاي خود را تاب مي داد. او هر روز به مدرسه مي رود خوب درس مي خواند.  



  8 – در عبارت زير حروف ربط همپايه ساز و وابسته ساز را مشخص كنيد.

تو آن نيستي كه چشم خير را براي جرعه اي آب بيرون آوردي و گوهرش را ربودي ؟
چون نوح كشتيان است از طوفان غم به خود راه مده
  



  ج) نگارش
1 – كدام يك از انواع نوشته هاي زير، عناصر زيبايي شخص را بكار مي بريم؟

الف) علمي 
ب) اداري
ج) نوشتاري 
د) ادبي 

2 – قالب قصيده و غزل را با هم مقايسه كنيد وجوه اختلاف و تشابه آن را در سه سطر توضيح دهيد.
 

3 – اساسي ترين ويژگي نامه هاي خصوصي و دوستانه را بنويسيد
 

د) املا بياموزيم :
1. شكل صحيح يا صحيح ترجمه هاي زير را بنويسيد.

الف) چه كسي از همه افضل تر است؟
ب) خانم علامه تشريف آوردند 
ج) وظيفه اي كه به عهده ام گذاشته بود را انجام دادم 

2 – املاي كداميك از تركيب هاي زير نادرست است؟ چرا؟
«بنده خدا، پانزده خرداد، قاضس ، سهر ، سبوي شكسته» 

3 – از ميان گروه كلمه هاي زير كداميك نادرست اوست ؟ صحيح آنها را بنويسيد. 
«صبر و اجر، دور و برحذر، تغزلات سنتي ، بهر و كوزه ، عجين وآميخته ، بخشش و عطا، مأمن و پناهگاه» 
 

آزمون چهار گزينه اي زبان فارسي نوبت دوم : (بدون پاسخ)



  1 – كدام گزينه از ويژگيهاي «خاطرات ماندگار و ارزشمند» نيست؟

الف) برگزيده و دست چين شده اند
ب) تكرار در آن ها نيست
ج) زبان آن ها گرم و صميمي است
د) حالت شخصي دارند 
 



  2 – كدام گزينه در مورد «ساده نويسي» غلط است.

الف) از آوردن كلمه هاي مترادف و تكيه كلام ها بايد پرهيز كرد
ب) از ساخت هاي دستوري كهن استفاده نكني
ج) جمله هاي كوتاهي را به يك جمله بلند تبديل كنيم
د) سعي كنيم همان گونه كه سخن مي گوئيم بنويسيم. 
 



  3 – ساختار دستوري كدام گزينه با گزينه هاي ديگر متفاوت است؟

الف) پوشيدني 
ب) نوشيدني 
ج) تهراني 
د) ديدني 
 



  4 – در كدام گزينه ضمير مشترك بكار رفته است؟

الف)‌من خود به چشم خويشتن ديدم كه جانم مي رود
ب) بهترين دوست براي من كتاب است
ج) كتاب را چند خريديد؟
د) چرا آن ها نگاهتان مي كردند؟ 
 



  5 – در عبارت در چند گروه ها ، دسته ها مثلاً پيدا نبودند . كدام نوع از وابسته هاي پيشين وجود دارد؟

الف) پرسشي 
ب) مبهم 
ج) تعجبي
د) اشاره 
 



  6 – در همه گزينه ها به جز گزينه ي ...........قيد بي نشانه بكار رفته است.

الف) هرگز ورزش را ترك نخواهم كرد
ب) هنوز صميمانه به كارش وفادار است
ج) به دقت حرف هاي آنها را گوش كردم
د) ناگهان دانش آموزان در جاي خود نشستند 
 



  7 – در زبان شناسي معنايي ، رابطه ميان «فوتبال و دروازه بان» را چه مي گويند؟

الف)‌ترادف 
ب) تضمن 
ج) تضاد 
د) تشبيه 
 



  8 – هسته ي گروه اسمي عامل مهم ترقي جوانان كدام كلمه است؟

الف) عامل 
ب) مهم 
ج) ترقي 
د) نوجوانان 
 



  9 – گزاره كداميك از گزينه هاي زير از مسند و فعل مي باشد؟

الف) پيام تبريكي براي معلم خود بنويسيد
ب) مقايسه يكي از راه هاي پروردن معاني است
ج) كتاب گلستان را مطالعه كردم
د) دانش آموزان در جاي خود نشستند 
 



  10 – در همه گزينه ها به جز گزينه ي .... قيد بكار رفته است.

الف) رهرو آن است كه آهسته و پيوسته رود
ب) هرگز از رحمت خدا مأيوس نشويد
ج) كودكان داوطلب فروش نشريه ي نسيم شمال مي شوند
د) در زندگي اصلاً به بدي فكر نكنيد 
 



  11 - «نوشتم» از نظر زمان چه نوع فعلي است؟

الف) ماضي نقلي
ب) ماضي بعيد 
ج) ماضي مطلق
د)ماضي استمرار 
 



  12 – ساختار دستوري كدام گزينه با گزينه هاي ديگر متفاوت است؟

الف) خندان 
ب) گوينده 
ج) دوخته 
د) بينا 
 



  13 – كدام گزينه در خلاصه كردن يك نوشته نادرست است؟

الف) خلاصه كردن تعريف هاي علمي و توصيف هاي دقيق
ب) استفاده از افعال بسيط به جاي فعل مركب 
ج) حذف مترادف ها و جمله هاي معترضه
د) كاربرد يك كلمه به جاي يك عبارت 
 



  14 – نامه اداري و رسمي از چند قسمت تشكيل مي شود؟

الف) 4 
ب)5 
ج) 6 
د) 7 

15 – كدام گزينه از نظر املايي درست است؟
الف)‌تعسي و پيروي 
ب) شمير و حمايل
ج) دناعت و پستي 
د) حقوق شندرقاز 

16 – كدام گزينه از موارد كاربرد سه نقطه «....» نيست؟
الف) براي نشان دادن كشش هجا و گفتار 
ب) سخن نا تمام
ج) مطالبي كه جزء اصل كلام نباشد
د) براي نشان دادن جملات و كلمات محذوف 

17 – كدام گزينه از موارد كاربرد خط فاصله (-) نيست؟
الف) براي جداكردن جمله هاي طولاني
ب) در مكالمه بين اشخاص داستان در اول جمله
ج) براي جدا كردن عبارت معترضه
د) هر گاه كلمه اي در آخر سطر نگنجد 

18 – كدام گزينه از مواد و كاربرد ويرگول (،) نيست؟
الف) پس از منادا
ب) ببين چه كلمه كه اسناد واحدي مي باشد
ج) به جاي مكث كوتاه در جمله
د) پس از اصوات 

19 – كدام گزينه از انواع ويرايش چيست؟
الف) فني 
ب) گويش 
ج) تخصص 
د) زبان و ساختاري 

20 – كدام گزينه ازنظر نگارشي نادرست است؟
الف)‌در كتاب خانه هم دانش آموزان سال او مطالعه مي كردند كه هم دانش آموزان سال دوم 
ب) همه آنان درباره مطبوعات مقاله نوشتند همه ما نوشتيم.
ج) او له و عليه كسي اقدام نكرد
د) كتابي كه خريده بودم را خواندم